Kenmerken van seksverslaving

Een normaal begin

Verslaving begint met een gewoonte; het herhaaldelijk teruggrijpen naar dingen die we al eerder hebben gedaan. Het treedt op bij noodzakelijke menselijke behoeften, zoals eten en drinken en liefde, maar ook bij dingen waarbij mensen zonder kunnen zoals alcohol en drugs. Verslaving is in feite een pathologische gewoonte, een extreme en ongezonde manifestatie van normale menselijke neigingen.

Een van de kenmerken van seksverslaving is dat het vaak een uit de hand gelopen (geheime) hobby is. In het begin kijkt men bijvoorbeeld naar porno uit nieuwsgierigheid, of om te ontspannen, de verveling te verdrijven of dingen waar men tegenop kijkt uit te stellen.

Het orgasme als bekrachtiger van seksverslaafd gedrag

De seksuele opwinding en het orgasme hebben daarbij een zeer bekrachtigende werking; iets dat prettig voelt (en dat doet  een orgasme) wil men simpel gezegd, graag vaker beleven. Het gedrag waarmee dit bereikt wordt, neemt dan in frequentie toe. Men gaat vaker porno kijken, chatten, sekstelefoontjes plegen of het seksrepertoire uitbreiden, zoals bezoek aan prostituees en buitenechtelijke relaties. In nog extremere gevallen kan het zelfs leiden tot strafbaar seksueel gedrag.

In het geheim

De seksverslaafde opereert altijd in het geheim en heeft vaak een dubbelleven. Zo bleek een zakelijk succesvolle getrouwde vrouw een tweede leven te hebben als telefoniste bij een sekslijn. Dat deed ze geheel gratis. De opwinding en het orgasme waren haar beloning. En een advocaat hield zijn kantoor dagelijks voor iedereen hermetisch afgesloten, ook voor dringende zaken, omdat hij ieder ochtend zijn gekochte seksboekjes moest doorwerken. Hier komt nog bij dat naarmate een seksverslaving langer duurt men steeds meer moet liegen en bedriegen om gevaar voor ontdekking te voorkomen.

Gewenning en risicovol gedrag

Naarmate men langer bezig is met de geheime seksactiviteiten, treedt er tolerantie of gewenning op: men heeft steeds méér nodig om dezelfde ‘kick’ te krijgen. Daardoor gaat men er nóg meer tijd aan besteden en wordt het gedrag binnen de seksuele context steeds risicovoller. Het kijken naar porno of een sekslijn gebruiken als ‘ontspanningbezorger’ is niet langer meer functioneel. Men moet er in verhouding veel langer voor ‘werken’ en het gedrag wordt risicovoller. Het kost meer dan dat het oplevert. Ondanks dit besef  is men echter niet in staat om het te stoppen, aangezien het verslavingsmechanisme inmiddels te sterk is geworden. De advocaat moest zijn kantoordeuren steeds langer gesloten houden om aan zijn trekken te komen en liet het regelmatig afweten tijdens rechtszittingen, met alle gevolgen van dien, zowel voor hemzelf als voor zijn cliënten. De seksverslaafde zakenvrouw ging over tot het maken van risicovolle afspraken met haar sekslijnklanten in openbare gelegenheden in haar woonplaats, met groot gevaar voor ontdekking.

Dwangmatig en zinloos gedrag

Door het verslavingsmechanisme is het gedrag inmiddels verworden tot een dwangmatig en zinloos ritueel met mogelijk grote risico’s. Het geeft de verslaafde nauwelijks nog de bevrediging, die het bij aanvang nog gaf, de rek is er uit. Zelfs met dit besef kiest de verslaafde opnieuw voor de vergetelheid en de eentonige bestendigheid van het  voorspelbare effect. De advocaat was onderwijl het grootste gedeelte van de dag bezig om te  masturberen, terwijl hij het eigenlijk niet meer prettig vond. Het verslavend gedrag leidt dan een geheel eigen leven waarvan de persoon al lang niet meer de regisseur is. Behalve onmachtig voelt men zich hierover vaak schuldig, zonder dit te kunnen veranderen.

Vaak in combinatie met angst en depressie

Angst en depressie maken mensen vatbaarder voor seksverslaving. Seks geeft een ‘kick’ en verdrijft effectief gevoelens van angst, spanning of onlust. Door obsessief met seks bezig te zijn, zijn de klachten even minder voelbaar. Depressie blijkt ook vaak het gevolg van mislukte pogingen om de seksverslaving op eigen houtje te staken. Dit activeert vervolgens weer verslavingsgedrag. De vicieuze cirkel is dan rond. Net zolang totdat de verslaafde betrapt wordt, of in het gunstigste geval zelf aan de bel trekt.

Seksverslaving komt ook vaak voor in combinatie met ander verslavingen, zoals drank, eten, drugs en gokken.

Eigenschappen van de persoon, of waarom raakt niet iedereen seksverslaafd?

De gevoeligheid voor seksverslaving heeft vaak met de persoonlijke geschiedenis van de verslaafde te maken, zoals een opvoeding waar weinig plaats was voor de eigen emoties en persoonlijke ontwikkeling. Met als gevolg doorgaans onzekerheid, faalangst, een lage zelfwaardering en innerlijke leegte. Het gebrek aan innerlijke richting of doelgerichtheid zorgt vervolgens voor een behoefte aan een geritualiseerde ontvluchting. Ofwel, de seks (verslaving) geeft hem een kunstmatig gevoel van voldaanheid bij de persoonlijke malaise die hij voelt.

Hiertegenover staat de gemotiveerde persoon, met een positief verlangen om een taak te volbrengen en de voldoening die hij voelt wanneer hem dit lukt. Dit vraagt om een veel bredere sociale omgang met de buitenwereld, van communicatie en diepgang in relaties met mensen en een verbondenheid met de wereld. Door het gebrek hieraan bij de persoonlijkheid van verslaafden, zijn seksverslaafden bijvoorbeeld heel goed in staat om seks te objectiveren, zich niet te verbinden met de persoon met wie ze seks hebben.

Seksverslaving is symptoomgedrag

Gezien het bovenstaande is seksverslaving dus goed te verklaren als symptoomgedrag binnen een seksuele context, als uitdrukkingvorm van mislukte pogingen van de non-assertieve persoon om het gevoel van zelfwaardering te vergroten of innerlijke richting en zingeving te willen ervaren, waarbij het verslavingsmechanisme met haar kenmerkende eigenschappen het uiteindelijk gewonnen heeft.

Seksverslaving bij mannen en vrouwen

Beide seksen kunnen seksverslaafd raken. De vorm waarin dat gebeurt is doorgaans verschillend. Alhoewel de laatste onderzoeken aantonen dat circa 50 procent van de vrouwen naar porno kijkt ( en tenminste 85 procent van de mannen) is er bij vrouwen vaker sprake van, via seks, steeds weer bij de verkeerde mannen terechtkomen. Of dat zij seks als vehikel gebruiken om aan henzelf te bewijzen dat zij de moeite waard zijn. De verovering is dan belangrijker dan de relatie zelf. Dit geldt echter, denk aan het Casanova complex, niet exclusief voor vrouwen. Ook internet pornoverslaving komt bij vrouwen voor. Het betreft echter meer mannen dan vrouwen.

Gevolgen voor de omgeving

Vaak bestaat er bij de partner van de verslaafde behoefte aan steun en de wens om bij de behandeling betrokken te zijn. Het besef dat men soms jarenlang is voorgelogen en bedrogen, hakt er emotioneel behoorlijk in. Behalve ongeloof, woede en verdriet, kan het ook een flinke deuk in het zelfvertrouwen geven. Zelfs al was de relatie in het verleden goed, met de kennis van nu is daar ineens alle glans vanaf. De relatie komt nu in een geheel ander daglicht te staan en heeft heel wat optimisme nodig om er überhaupt nog toekomst in te kunnen zien. Of een relatie stand houdt, heeft veel te maken met de kwaliteit ervan, maar vooral ook met de kracht van de partner, het incasseringsvermogen en de wijsheid, nu en in de nabije toekomst. Uiteindelijk is zij (meestal is het een zij) degene die de grootste emotionele klappen heeft op te vangen na ontdekking. De hulp aan de partner gebeurt doorgaans in de vorm van advies en coaching en zo mogelijk partnerrelatietherapie indien gewenst.

Op de werkplek kan seksverslaving ernstige sociale en financiële gevolgen hebben. Zo meldde zich een jonge vrouw met psychische klachten bij de arboarts, aangezien de algemeen directeur overdag naar porno keek en steeds in verhoogde seksuele opwinding voortdurend te dicht op haar huid zat. Door een verkeerde loyaliteit naar haar baas,  getrouwd en vader van jonge kinderen, en angst voor de consequenties, heeft ze hem nooit op zijn gedrag durven aanspreken; na een half jaar dit te hebben volgehouden is ze uiteindelijk met psychische klachten in de ziektewet gekomen en later elders gaan werken.

Een andere zaak. Onlangs nog werd een mededirecteur op staande voet ontslagen, omdat hij door zijn overburen al herhaaldelijk porno kijkend en masturberend achter zijn computer op kantoor gesignaleerd was.  Zij gingen vervolgens verhaal halen bij het bedrijf. Met alle gevolgen van dien.